1918-1939

Sergiusz Piasecki – „Piąty etap”

Written by | 1918-1939, Leksykon powieści szpiegowskiej

Roman Zabawa jest funkcjonariuszem albo agentem (z powieści to jasno nie wynika) komórki wywiadu wojskowego działającej na obszarze ZSRR, a w zasadzie w rejonie białoruskiego przygranicza. Jest to tzw. wywiad „zakorodonowy”, który współczesnym językiem trzeba by określić jako wywiad nielegalny. Czyli taki, którego funkcjonariusze są głęboko zakonspirowani i nie korzystają z przykrycia dyplomatycznego (a co za tym idzie również z immunitetu).

Do zadań komórki wywiadowczej, w której pracuje Zabawa należy pozyskiwanie i łącznikowanie agentów związanych z armią radziecką i służbami specjalnymi czy policją polityczną. Zbierają informacje o rozmieszczeniu wojsk i zadaniach jednostek sił zbrojnych, plotki o nastrojach, a także – a może przede wszystkim – zdobywają kopie rozkazów i tajnych dokumentów.

Poruszają się według procedur tzw. płytkiego wywiadu, czyli przekradają się przez „zieloną” granicę z fałszywymi dokumnetami tożsamości, na takich samych warunkach jak przemytnicy, a bywa że wraz z nimi. Docierają do osób sympatyzujących z Polską, a także takich, na których mogą zdobyć kompromitujące informacje (np. o uzależnieniu od kokainy).

Porównując to do zasad obowiązujących we współczesnych służbach (akcja powieści dzieje się w pierwszych latach po rewolucji październikowej) działają na „wariackich papierach”. Ci sami ludzie są kurierami, werbownikami i oficerami prowadzącymi. Co gorzej ich postępowanie urąga podstawowym zasadom konspiracji. O tym, że działają w wywiadzie zakorodonowym wie wiele osób z ich polskiego otoczenia. Niektórzy proszą nawet o przeniesienie listów do znajomych. Po radzieckiej stronie tej roli domyśla się także grupa osób, które nie działają na rzecz wywiadu, a tylko zapewniają szpiegom możliwości przeżycia: nocleg, posiłki, nie wyróżniającą się odzież.

Nic dziwnego, że Zabawa w pewnym momencie dowiaduje się, iż został praktycznie rozpracowany przez CzeKa i służby radzieckie mają jego zdjęcie, a prawdopodobie także informacje kiedy i z jakich miejsc wyrusza na tajne wyprawy.

Sergiusz Piasecki szczegółowo opisuje problem przez wielu innych autrów traktowany jako wstydliwy. Czyli to, jaką cenę płacą wywiadowcy za stres i regularne działania w warunkach najwyższego ryzyka. W realiach sowieckich uwięzienie oznacza tortury i prawie pewny wyrok śmierci, od którego uratować może tylko wymiana agentów.

Nic dziwnego, że Roman Zabawa, poza krótkimi okresami wykonywania mosji wywiadowczych, zamienia się w hulakę, który wszczyna awantury po pijanemu, wypija litry wódki z przygodnymi znajomymi i zadaje się z kobietami szybko i łatwo oferującymi swoje wdzięki.
Co zdumiewające, jego przełożeni, pomimo regularnych meldunków policyjnych o wszczynanych awanturach i bijatykach (w tym z użyciem broni palnej i grożeniem granatami), przechodzą nad tym do porządku dziennego. Wiedzą jak wielką wartością jest tak odważny agent i są świadomi stresu w jakim znajduje się właściwie permanentnie.

Z opisu wydawcy:

Piąty etap to najwcześniejsza zachowana powieść Sergiusza Piaseckiego. Napisana w więzieniu na Świętym Krzyżu w kwietniu 1934 roku. Początkowo zatrzymana przez cenzurę więzienną z powodów politycznych, mogła ukazać się drukiem dopiero rok po wyjściu autora na wolność (1938). Pisząc tę powieść, Piasecki oparł się na przeżyciach własnych oraz kolegów z polskiego wywiadu. Opisał ich życie, pełne przygód i niebezpieczeństw. Akcja powieści rozgrywa się na pograniczu polsko-sowieckim i w Rosji sowieckiej w latach dwudziestych. Kontynuację stanowi powieści Bogom nocy równi. Na emigracji wydał (1950) wersję skróconą książki, łącząc niektóre wątki Piątego etapu i Bogom nocy równi w jeden tom. Edycja niniejsza jest oparta na ostatnim pełnym, wydaniu książkowym z 1938 roku.

Wydawnictwo LTW; Łomianki 2014, str. 351;

 

Ostatnia modyfikacja: Grudzień 10, 2017