Inne

Asa Avdic – „Eksperyment Isola”

Gdyby George Orwell miał kiedyś napisać powieść o tym jak weryfikować predyspozycje kandydatów do służby w wywiadzie, na stanowiska szczególnie narażone na stres i wymagające umiejętności szybkiego i racjonalnego podejmowania decyzji napisałby coś podobnego do „Eksperymentu Isola”. Główna bohaterka jest tam poddana nieustającej inwigilacji ze strony ulokowanych w jej otoczeniu agentów. Sama też inwigiluje przy pomocy nieskomplikowanych, czy wręcz przestarzałych, ale nadal skutecznych, urządzeń.Rzecz dzieje się w nieodległej przyszłości w Szwecji, która w międzyczasie zamienia się w państwo totalitarne, stąd analogie z „Rokiem 1984” nasuwają się same. Służba wywiadowcza poszukuje kandydata do bardzo specyficznego zadania. Musi jednak bardzo starannie sprawdzić jego predyspozycje. Szczególnie do działania w silnym stresie, w obcym nieznanym środowisku. Stąd bierze się eksperyment przeprowadzony na bezludnej wyspie, z udziałem kilku osób.

Przebieg eksperymentu to jednocześnie analiza predyspozycji jakie powinien mieć kandydat na specyficzne stanowisko w wywiadzie. Co ciekawe, właściwie nie liczy się jego wygląd i możliwości fizyczne. Bardziej doświadczenie i umiejętność oceny sytuacji wtedy kiedy wymyka się ona spod kontroli. Co ciekawe, rekrutującym nie przeszkadza uzależnienie kandydata od leków psychotropowych, ani to, że wyznaczając na kolejne stanowisko mogą komuś zrujnować życie osobiste.

Czytanie powieści Asy Avdic wywołuje skojarzenia nie tylko z powieścią Orwella. Także Agaty Christie. Nie tylko z tego powodu, że uczestnicy eksperymentu znikają kolejno. Także dlatego, że akcja książki dzieje się w zamkniętej przestrzeni z udziałem ograniczonej liczby osób. A kameralność zdarzeń tylko wzmacnia stopniowo budowane napięcie.

Z opisu wydawcy:

Wyspa z dala od świata. Przerażający psychologiczny eksperyment. Siedmioro kandydatów do tajnej pracy, a wśród nich morderca. Zdecydujesz się wejść do gry? „Eksperyment Isola to obraz społeczności ukształtowanej przez do­nosicielstwo i ukryty szantaż. Autorka odtwarza kafkowskie nastroje, w których przewijają się takie słowa jak »przesłuchanie« czy »proto­kół«. Główna postać, Anna Francis, niewiele się różni od słynnego bo­hatera filmowego, Jamesa Bourne’a. Jest królikiem doświadczalnym w służbie państwa, który został poddany psychologicznej przemocy i przemocą zaprogramowany. Autorka rysuje portret Anny, w każdej pojedynczej scenie odmalowując istotę dyktatury.

Na jedną z wysp wśród sztokholmskich szkierów trafia siedem osób. Wiedzą, że mają wziąć udział w teście, który wyłoni kan­dydata na stanowisko oferowane przez jedną z tajnych służb. Nie mają jednak pojęcia, że równocześnie uczestniczą w socjologicz­nym eksperymencie. Anna Francis też ma wziąć w nim udział. Uważana jest za jedną z najzdolniejszych urzędniczek – jedną z najlepszych w pro­tektoracie Szwecji w ramach Unii Przyjaźni. Niestety błąd, który popełniła w przeszłości, oraz fakt, że matka, niegdyś oddana partii, została uznana za dysydentkę, utwierdzają Annę w przekonaniu, że i jej kariera wkrótce dobiegnie końca. Udział w eks­perymencie na wyspie ma być więc dla niej okazją do naprawienia dawnych błędów. Sytuacja na wyspie wkrótce jednak wymyka się spod kontro­li – kandydaci uczestniczący w teście zaczynają po kolei znikać… Anna musi się dowiedzieć, czy naprawdę wie tyle, ile jej się wyda­wało, i kto właściwie pociąga za sznurki…

Tłumaczenie Wojciech Łygaś, Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2018, str. 275;

 

Ostatnia modyfikacja: Czerwiec 3, 2018