II wojna światowa

Written by | II wojna światowa, Inne, Na serio, Nowości, Zimna wojna

Książka Andrewa Lownie to nie tylko biografia Guya Burgess’a, to przede wszystkim studium przypadku, mające na celu ustalenie, co mogło być główną przyczyną zdrady „piątki z Cambridge”. Czy była to studencka lewicowość młodych ludzi, czy coś jeszcze. I co ciekawe, Lownie sugeruje, a może nawet twierdzi wprost, że gdyby nie Guy Burgess, to radziecka siatka szpiegowska by nie powstała.Gdyby nie ogromna kultura przedstawiania argumentów przez Andrewa Lownie, to można by uznać, że najważniejszym powodem zdrady jest homoseksualizm i skłonność do regularnego nadużywania alkoholu. Guy Burgess przedstawiony jest jako człowiek całkowicie zdemoralizowany, prawie nie trzeźwiejący, regularnie nagabujący mężczyzn w publicznych toaletach i nocnych klubach. Autor „Anglika Stalina” pisze o tym bardzo ostrożnie, bo przecież wśród zdrajców w ogóle przeważają osoby heteroseksualne, niektóre prowadzące ascetyczny tryb życia. Inna sprawa, że czytając o jednym z kontaktów Burgessa, którym był Edouard Pffeifer, szef gabinetu francuskiego premiera Daladiera, będący zarazem homoseksualistą, sadomasochistą i działaczem ruchu skautingowego, można się zdenerwować.

Andrew Lownie, podsumowując książkę, ujawnia które z informacji przekazywanych przez Burgessa KGB były dla Związku Radzieckiego najcenniejsze. Charakterystyczne, że nie były to dane związane z aktywnością wywiadu brytyjskiego w Europie Wschodniej, czy próby identyfikacji radzieckich agentów w strukturach brytyjskich. Najważniejsze były informacje polityczne. O konsultacjach Londynu z Paryżem w przeddzień wybuchu II wojny światowej, a także późniejsze: o powojennych negocjacjach związanych z tworzeniem ONZ, polityką mocarstw na dalekim wschodzie i początkami zimnej wojny.

Skąd te zdobycze? Burgess miał mnóstwo bardzo cennych dla wywiadu kontaktów. Wykonywał przynajmniej kilka poufnych misji dla rządu brytyjskiego. Zresztą potwierdzenie tych kontaktów można znaleźć także w innych książkach i powieściach szpiegowskich, przede wszystkim „Wojnie Winstona” Michaela Dobbsa. Niemniej ważne było typowanie przez tego, pozornie nieodpowiedzialnego i awanturniczego agenta, kandydatów do werbunku.

Wskazując bardzo istotną rolę Burgessa w szpiegowskiej siatce, autor „Anglika Stalina” zmniejsza rolę Kima Philby’ego, który w pewnym sensie odpowiada za bezpieczeństwo siatki, penetrując struktury kontrwywiadu zagranicznego Wielkiej Brytanii i USA. Jak wskazuje Lownie, za zdobywanie najważniejszych, politycznych i wojskowych informacji odpowiadają jednak inni z najbardziej znanej szpiegowskiej „piątki”.

W relacjach do których dotarł autor można się doszukać dwóch różnych osób. Niedyskretnego plotkarza, pijaka znanego z niedyskrecji (szczególnie na skutek nadużywania alkoholu), który właściwie nie ukrywa się ze swoją zdradą i przyznaje co najmniej do „pracy dla Kominternu” – który przez to wydaje się nieszkodliwym skandalistą, a nie poważnym szpiegiem. Oraz niezwykle groźnego, skrupulatnego kolekcjonera poufnych informacji i agenta wpływu, który dostarczał wywiadowi KGB tysiące tajnych i poufnych dokumentów. Ta pierwsza opinia pochodzi od angielskich znajomych zdrajcy. Ta druga z archiwów KGB.

Historia pokazuje, że to ta druga opinia jest prawdziwsza.

Z opisu wydawcy:

Guy Burgess – angielski dżentelmen, znajomy Churchilla, pijak, zdrajca… – jego biografia zmusza do myślenia.

Wyrafinowany angielski dżentelmen, członek klubów, sybaryta, uwielbiany w najwyższym towarzystwie. Jednocześnie niechluj, nałogowy pijak i homoseksualista. Bywalec salonów i najpodlejszych paryskich burdeli dla pederastów. Znajomy Churchilla, przyjaciel wielu polityków, typowany na stanowisko ministerialne. Barwna, porywająca i po dziś dzień niebywale kontrowersyjna postać. Bohater licznych książek, filmów i sztuk teatralnych. Jedna z ikon brytyjskiej kultury popularnej.

Zarazem jednak zaprzedany Moskwie szpieg, przekazujący GRU najtajniejsze brytyjskie tajemnice państwowe. To dzięki jego raportom Stalin zdecydował się w 1939 roku podpisać układ z Hitlerem. Jego doniesienia zadecydowały o poczynaniach Moskwy w powojennym ONZ oraz o jej polityce wobec planu Marshalla; on udostępniał Rosjanom amerykańsko-brytyjskie tajemnice atomowe. To jego działania doprowadziły do sytuacji, w której Rosjanie z góry znali zamiary brytyjskiego wywiadu i kontrwywiadu.

Salonowy marksista obnoszący podczas demonstracji organizowanych przez komunistów swój krawat absolwentów ekskluzywnej szkoły w Eton. Agent, a jednocześnie werbownik szpiegów. Zmarł zgorzkniały w ZSRR, żyjąc od 1951 roku na łaskawym chlebie GRU.

Tłumaczenie Bartłomiej Zborski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2017, str. 583;

Ostatnia modyfikacja: Kwiecień 8, 2018